คน..นั้นสำคัญไฉน

ตอนที่โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชด่านซ้ายรับฝึกอบรมบุคลากรสาธารณสุขจาก สปปล.เมื่อหลายปีก่อน สปปล.ได้รับทุนจากลักซัมเบิก ส่งคนมาศึกษาดูงานเรียนรู้การใช้เครื่องไม้เครื่องมือทางการแพทย์ที่โรงพยาบาลในประเทศไทย ผมเคยสงสัยว่ากลับไปแล้วเขาจะทำอะไรได้บ้าง เพราะเคยไปเที่ยวที่ลาวหลายเมือง หลายครั้ง โรงพยาบาลของเขาต่างกับประเทศไทยอย่างมากในหลายๆ ด้าน เครื่องไม้เครื่องมือต่างๆ ยิ่งไม่ต้องพูดถึง ..จนกระทั่งหลังสิ้นสุดหลักสูตรการอบรมผมมีโอกาสกลับไปที่ลาวอีกครั้ง ครั้งนี้ไม่เหมือนทุกครั้งเพราะโรงพยาบาลได้รับการสร้างใหม่ พร้อมเครื่องไม้เครื่องมือที่ได้รับงบประมาณจากประเทศที่รับทุน.. จึงเป็นเรื่องที่ถึงบางอ้อที่เข้าใจได้ง่ายๆ เขาให้ความสำคัญกับการพัฒนา "คน" หรือเตรียมความพร้อมเรื่่องคนก่อนที่จะเอาเครื่องไม้เครื่องมือลงไป ต่างกับประเทศเราไหม๊ครับที่หลายๆครั้ง เรามักได้รับอุปกรณ์ทางการแพทย์มาโดยไม่รู้ว่าจะใช้มันยังไง ใช้เพื่ออะไร สุดท้ายก็กลายเป็นวัสดุที่วางกองทิ้งไว้อย่างน่าเสียดาย..

ถ้าเราเคยดูภาพยนตร์ฝรั่งที่เป็นแนวสงครามการต่อสู้ การเข้าชิงตัวประกัน ฯลฯ หลายเหตุการณ์ที่เป็นฉากการจะเข้าต่อสู้กัน เรามักจะได้เห็นภาพฝ่ายเสนาธิการ หรือทีมงานมีการประชุมวางแผนเรื่องแผนที่ เส้นทาง การวางกำลังพล การสื่อสาร และซักซ้อมทำความเข้าใจกันก่อนที่จู่โจม ทั้งนี้ทั้งนั้นเพื่อลดความผิดพลาดให้น้อยที่สุด รวมถึงแผนสำรองในกรณีแผนแรกผิดพลาด

หลายโรงพยาบาลหรือหลายจังหวัด ที่ใช้ HOSxP หรือติดตั้ง Data Center ลงทุนไปหลายล้านบาทแต่ไม่ประสบความสำเร็จเลย โปรแกรมยังใช้ได้ไม่กี่โมดูล Data Center ก็มีแต่ข้อมูลขยะที่ถูกส่งมา เพราะุถูกบังคับให้ใช้ ถูกบังคับให้ส่ง โรงพยาบาลหรือสถานีอนามัยที่ยังไม่พร้อม ไม่เข้าใจ ก็ทำด้วยความจำยอมเพราะเป็นนโยบาย.. ในขณะที่คนยังไม่พร้อม การสื่อสาร การช่วยเหลือสนันสนุนก็ไม่ดี แถมแนวทางปฏิบัติเวลานิเทศงานจากทางหน่วยเหนือของฝ่ายงานอื่นๆ ก็ยังทำให้ผู้ปฏิบัติต้องทำงานซ้ำซ้อนทั้งๆที่อุตส่าห์ลงทุนลงแรงทำข้อมูลให้แล้ว เมื่อผู้ปฏิบัติมีปัญหาก็ถูกปล่อยปละละเลยทำให้ไม่ประทับใจกับโปรแกรมพาลไม่อยากใช้ไปเสียนี่ สุึดท้ายก็จบลงด้วยข้อสรุปที่ว่า โปรแกรมไม่ดี..และก็หาโปรแกรมใหม่ พอได้โปรแกรมใหม่ก็กลับไปเริ่มต้นที่จุดเดิมๆ

HOSxP อาจจะไม่ใช่โปรแกรมที่ดีที่สุด แต่ด้วยความเป็นฟรีซอฟท์แวร์และมีความยืดหยุ่นสูงมาก มีการพัฒนาที่ต่อเนื่องและมีทีม มีองค์ความรู้สำหรับช่วยแก้ปัญหาต่างๆ บนพื้นฐานของการช่วยเหลือ แบ่งปัน และเกื้อกูลกัน ทำให้มีการเติบโตของ HOSxP มีผู้สนใจนำมาใช้จำนวนมาก มีทั้งที่ประสบความสำเร็จ..และล้มเหลว

ถ้าเปรียบเป็นการต่อสู้ในสงครามข้อมูลข่าวสาร..
การขึ้นระบบ HOSxP จึงจำเป็นต้องมีการวางแผน มียุทธศาสตร์ที่ต้องเตรียมให้พร้อมก่อนรบจริง ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการเตรียมอาวุธยุทธปกรณ์ (Hardware,Software) ที่ดีและพร้อมใช้ การสื่อสาร(อินเตอร์เนต,มือถือ,คู่มือ,Teamviwer,teamtalk,เวปบอร์ด) การสนับสนุน (งบประมาณ,ทีม Admin ระดับจังหวัด,ระดับอำเภอ) และเรื่องที่สำคัญที่สุดคือกำลังคน (การฝึกอบรม,ซักซ้อมทำความเข้าใจ,วางเป้าหมายร่วมกัน) รวมถึงการหาข้อมูลข่าวสาร เพื่อให้รู้เขารู้เรา ..ก่อนรบจริง

พรุ่งนี้มาถอดบทเรียนของ โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชด่านซ้ายดูครับว่าทำอย่างไร?

เริ่มต้นใช้ HOSxP PCU อย่างไรดี

เวลามีโปรแกรมใหม่ แน่นอนครับว่าความลำบากใจของผู้ใช้ คือ การที่ต้องมาเรียนรู้อะไรใหม่ๆที่ไม่คุ้นเคย ในส่วนสถานีอนามัยยิ่งต้องทำในข้อจำกัดหลายอย่างเพราะไม่มีระบบสนับสนุนทั้งคน ทั้งเครื่อง เวลามีปัญหาแต่ละครั้งต้องพยายามดันทุรังแก้ไขปัญหาไปเอง ถ้าเป็นเมื่อก่อนผมคิดว่านี่คงจะเป็นปัญหาใหญ่ ไม่มีใครปฏิเสธว่าระบบไอที ระบบคอมพิวเตอร์ไม่ดี แต่ปัญหาคือการใช้งานมันไม่เป็นหรือแก้ปัญหาไม่ได้นี่แหละคือ ปัญหาตัวแม่เลยทีเดียว

โชดดีครับที่ปัจจุบันเรามีระบบสื่อสารที่ดี ไม่ว่าจะเป็นโทรศัพท์ อินเตอร์เนต ที่ช่วยได้อย่างมากในการที่จะแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ช่วยกันแก้ไขปัญหาต่างๆได้อย่างมากมาย ความรู้เวลามาต่อยอดกับความรู้กลายเป็นพลังที่เพิ่มขึ้นอย่างทวีคูณครับ เมื่อก่อนตอนที่ผมใช้ HOSxP ใหม่ๆ หาคนปรึกษาก็ยาก แต่หลังจากมีเวปบอร์ดมีคนเข้าไปแชร์ แบ่งปันความรู้ ประสบการณ์ จากการขึ้นระบบที่เคยยุ่งยากปัจจุบันมีโรงพยาบาลหรือสถานีอนามัยหลายแห่งในจังหวัดเลยของเรา อย่างเช่น เอราวัณ เชียงคาน นาด้วง ภูหลวง หรือสถานีอนามัยในเขตอำเภอด่านซ้ายที่ขึ้นระบบได้เร็วมากกกว่าแต่ก่อน แต่แน่นอนครับจะบอกว่ามันประสบความสำเร็จหรือไม่นั้นยังคงเร็วไป..

ถ้าถามว่าจะเริ่มต้นใช้งาน HOSxP PCU อย่างไร? ไม่มีคำตอบสำเร็จรูปหรอกครับ เท่าที่แนะนำได้ในตอนนี้คือ ทางทีมจังหวัดได้เติมความรู้ให้กับทุกสถานีอนามัยไปแล้วระดับหนึ่ง เรียกว่าเป็นการปูพื้นฐาน สิ่งที่พวกเราต้องทำกันต่อไป คือ เอาปัญหา วิธีการ เทคนิคต่างๆที่ได้พบเจอในแต่ละวันมาแชร์กัน บนเวปบอร์ดของ สสจ.นี่แหละครับเป็นศูนย์กลางที่ดีที่สุด..จะเป็นทวิสเตอร์ เฟสบุ๊ค ตอนนี้ทีมได้เตรียมพื้นที่สำหรับแลกเปลี่ยนไว้ให้ทุกด้านแล้วครับ..เพียงแต่รอคำถาม ประสบการณ์ที่พวกเราทุกคนจะมาร่วมแชร์กัน

ทุกวันๆ ..ย้ำครับว่าควรทำทุกๆวัน เปิดเข้าเวปบอร์ด สสจ.เลย เข้าอ่านบทความ เขียนคำถามสิ่งที่ค้างคาในใจไว้..ก่อนไปที่ดูเวปอื่นๆ จะช่วยเติมอาหารให้กับสมองได้อย่างดีครับ

เริ่มต้นใช้ HOSxP PCU อย่างไร?
คำตอบง่ายๆ ลองใช้ดูครับ ติดขัดตรงไหนให้ถามครับ..เพราะการถามไม่มีค่าใช้จ่ายอะไร ถามในสิ่งที่คุณสงสัย สิ่งที่ยังค้างคาใจ
การถาม...จะเป็นการเริ่มต้นใช้งาน และเป็นการเรียนรู้ที่ดีที่สุดครับ..

ชุดอุปกรณ์มาตรฐานสำหรับ สถานีอนามัย

HOSxP PCU ใช้ยาก?

เวลาที่องค์กรหนึ่งๆ ตัดสินใจเลือกใช้ software โดยเฉพาะที่ต้องมาใช้ให้บริการผู้ป่วย เป็น Software ที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับทุกหน่วยงานจึงไม่ใช่เรื่องง่ายครับที่นึกอยากจะเปลี่ยนก็เปลี่ยนได้ตามใจชอบ มีึคนเคยบอกกับผมไว้ว่า "ระบบสารสนเทศเป็นเรื่องใหญ่พอๆกับการเปลี่ยนผู้บริหาร" ซึ่งถ้าพิจารณากันจริงๆแล้วไม่ใช่คำกล่าวที่เกินเลย เพราะหลายๆ โรงพยาบาลที่มีการนำโปรแกรมราคาหลายแสน หรือราคาหลักล้านมาใช้ ก็ไม่ใช่สิ่งที่จะรับประกันว่าจะใช้งานได้ดีเสมอไป ส่วนใหญ่โปรแกรมจะกลายเป็นภาระเพิ่มค่าใช้จ่ายอื่นๆเสียด้วยซ้ำ

ดังนั้นการเปลี่ยนจาก HCIS มาเป็น HOSxP ของทีมจังหวัดเลย จึงเป็นเรื่ืองใหญ่ครับ ผมเชื่อว่าคงมีเสียงทั้งเห็นด้วย คัดค้าน หรือเฉยๆกับการเปลี่ยนแปลงครั้งนีซึ่งเป็นแรงกระทบกับคนทำงานที่อยู่ตรงกลางพอสมควร ซึ่งเป็นเรื่องธรรมดาครับเพราะสถานีอนามัยหลายแห่ง เจ้าหน้าที่หลายคนได้ทุ่มเทแรงกายแรงใจทำข้อมูลใน HCIS จนอาจกล่าวได้ว่ารู้จัก HCIS ทุกซอกทุกมุมของโปรแกรม โลกของเทคโนโลยีก็แบบนี้แหละครับมันก้าวกระโดดที่เร็วมาก และเป็นบทบาทหน้าที่สำคัญของคนที่ทำงานศูนย์คอมพิวเตอร์ของ สสจ.ที่จะต้องเลือกสิ่งที่ดีที่สุดให้กับพวกเราทุกคน การที่ต้องมาอยู่ในจุดต้องตัดสินใจเรื่องอย่างนี้ไม่ง่ายครับ

สิ่งที่ผมมักได้ยินบ่อยๆ จากคนที่เพิ่งเปลี่ยนมาใช้ HOSxP PCU ประโยคคลาสสิคคือ "ใช้ยาก" ไม่เหมือน HCIS ที่ใช้ง่ายกว่า ผมก็เห็นว่าจริงตามนั้นเช่นกันครับ แต่ถ้าเราลองพิจารณาให้ดีๆ จะเห็นว่าในความยุ่งยากของ HOSxP PCU มาจากระบบงานที่ต้องการตอบสนองความยุ่งยากทั้งหลายที่เราได้รับเป็นนโยบายจาก กระทรวง เขต สปสช.ทั้งนั้น จึงเป็นคำตอบที่ว่าทำไมเราจึงต้องเปลี่ยนมาใช้ HOSxP

และด้วยองค์ความรู้ในปัจจุบันที่ทำให้เราสามารถถอดบทเรียนเป็นชุดความรู้ที่ทำให้เราสามารถเตรียมทั้งคน อุปกรณ์ และกระบวนการเรียนการสอน การโอนข้อมูลจากโปรแกรมเดิม จนสามารถใช้งานได้ภายใน 3 วัน

HOSxP PCU เป็นจุดเปลี่ยนที่เราต้องช่วยกันเรียนรู้.. เปิดใจรับมัน และเป็นกำลังใจช่วยกันครับ ซึ่งสิ่งที่จะช่วยให้ความยุ่งยากทั้งหลายกลายเป็นเรื่องที่ง่าย คือ "การแลกเปลี่ยน..เรียนรู้" นั่นเอง

HOSxP PCU กับก้าว...ที่กล้าของทีมจังหวัดเลย

เมื่อปี 2548 ผมเริ่มศึกษา HOSxP ใหม่ๆ ตอนนั้นโดดเดี่ยวเดียวดายมากๆ เพราะเพิ่งผิดหวังจากโปรแกรมเดิมที่ลงทุนทำพร้อมระบบแลนของโรงพยาบาล ใช้งานอยู่ 3 ปี พูดได้เต็มปากว่าไปไม่ถึงไหน ตอนนั้นเราโทษโปรแกรมเก่าเต็มๆว่ามีปัญหา ผมจึงต้องเสาะหาโปรแกรมใหม่ที่น่าจะดีกว่า ทีแรกคิดว่าโปรแกรมที่ดีก็คงต้องมีราคาแพง จ่ายแพงถึงจะได้โปรแกรมดี นำเสนอกรรมการบริหารอยู่หลายโปรแกรม ราคาในขณะนั้นประมาณ 5-6 แสนบาท โชคดีที่โรงพยาบาลมีเงินไม่มาก ความจนทำให้เรามองหาการเพิ่งพาตนเองด้วยเหตุผลเพียงแค่ว่า"ลองดู..เพราะไม่มีอะไรจะเสีย" ในช่วงนั้นผมกับอาร์มลองผิด ลองถูกกับ HOSxP นานหลายเดือน มีน้องจากเพชรบูรณ์มาช่วยแนะนำการตั้งค่าต่างๆและอธิบายวิธีการใช้งานให้กับหัวหน้างาน โปรแกรม HOSxP ในยุคนั้นก็ยังไม่ได้ดั่งใจเท่าไหร่นักแต่ในภาพรวมๆ ก็ถือว่าใช้งานได้ดี ใช้งาน HOSxP มา 4-5 ปี ผมเพิ่งรู้ว่า รพร.ด่านซ้ายถือว่าเป็น รพ.ที่ใช้งาน HOSxP เป็นกลุ่มต้นๆเหมือนกัน เราเก็บเกี่ยวประสบการณ์จากระบบงานของโรงพยาบาล และมาเริ่มเปลี่ยนแปลงอีกครั้งกับระบบงาน HOSxP PCU ในยุคที่ HCIS กำลังเป็นโปรแกรมเนื้อหอมที่ฟีเวอร์สุดๆในวงการสาธารณสุข แต่จากประสบการณ์ที่คลุกคลีอยู่ในวงการคอมพิวเตอร์มานานทำให้ผมตระหนักดีถึงอนาคตของฐานข้อมูลที่พัฒนาบน Access 97 ว่าจะถึงทางตันในเวลาอีกไม่นาน.. มันเป็นการก้าวเดินที่โดดเดี่ยวมากครับ มีหลายครั้งที่ผมพยายามนำเสนอ HOSxP ผ่านเวทีต่างๆ แต่ก็เข้าใจดีว่าในระดับจังหวัดเองก็มีข้อจำกัดหลายอย่าง การจะเลือกเดินในเส้นทางที่ลำบากและไม่แน่นอนโดยเฉพาะกับระบบฐานข้อมูลทั้งจังหวัดไม่สามารถเอามาเสี่ยงกับโปรแกรมที่ยังไม่รู้ว่าจะพัฒนาไปได้แค่ไหน เป็นเรื่องที่ลำบากใจมาก..จนมาถึงวันนี้ผมกลับรู้สึกดีใจที่ประสบการณ์การลองผิดลองถูกมากว่า 5 ปี ณ วันนี้ถูกถอดเป็นบทเรียนที่ทำให้โรงพยาบาลและสถานีอนามัยสามารถนำ HOSxP ไปใช้งานได้ง่ายมากขึ้น ใช้เวลาในการติดตั้ง โอนข้อมูล ฝึกใช้งานรมเพียง 3 วันเท่านั้น ยังคงไม่อาจกล่าวได้ว่าประสบความสำเร็จได้อย่างเต็มปาก แต่จากจุดนี้ผมว่านี่เป็นนิมิตรหมายที่ดีที่สถานีอนามัยในจังหวัดเลยเริ่มต้นการเปลี่ยนแปลงจาก HCIS เป็น HOSxP PCU ในช่วงเวลาเพียง 2-3 เดือน และน่าจะเป็นจังหวัดแรกๆ ของเขต 8 ที่มีการขับเคลื่อนทั้งจังหวัด ถึงแ้ม้ว่าจะช้าไปบ้าง..แต่ผมคิดว่านี่เป็นการเริ่มต้นนับ..หนึ่ง แล้ว

การอบรมโปรแกรม HosXP_PCU จังหวัดเลย

จังหวัดเลยจัดการอบรมโปรแกรม HosXP_PCU สำหรับนักจัดการข้อมูลใน รพ.สต. ต่าง ๆ ของจังหวัดเลย ในสัปดาห์ที่ 2-4 ของเดือนธันวาคม 2553 ขณะนี้จัดการอบรมผ่านไปแล้ว 1 รุ่น กำลังอบรมรุ่นที่ 2 กันอย่างขมักเขม้นค่ะ ทั้ง 2 รุ่นที่ผ่านมาได้รับความสนใจเป็นอย่างมาก ล้นกลุ่มเป้าหมายเลยนะคะ อย่างรุ่นที่ 2 เราตั้งเป้าหมายไว้ 50 คน แต่คนเข้าอบรมมีถึง 67 คน ต้องเพิ่มอาหารอีก 15 ที่แหน่ะ ก็ต้องขอบคุณนะคะที่ให้ความสนใจกันขนาดนี้ หวังว่าปีนี้แม้เงินที่ สปสช. จะให้ในส่วนของ 18 แฟ้ม ลดจาก 46 บาท เหลือ 23 บาท ก็ตาม ข้อมูลจังหวัดเลยจะมีคุณภาพ และไปแบ่งเค็ก ได้มาเยอะ ๆ

เครื่องแม่ข่าย HOSxP-PCU กับ Linux

          จากหัวข้อครับ ทั้งสองอย่างต้องเกี่ยวข้องกันหรือ จำเป็นต้อง Linux ด้วยหรอ ทำไมต้องเป็น Linux ขอสรุปสั้นๆนะครับ(ขี้เกียจตอบยาว) - เราไม่ต้องไปยุ่งไม่ใช้งานกับเครื่องเก็บฐานข้อมูล เพราะเราใช้ Linux ไม่เป็น อิอิ สั้นไปไหมครับ งั้นยาวอีกหน่อยก็ได้ครับ Linux ไม่รู้จักไวรัส (เขาว่ากันมา อ่านกันมาว่าอย่างงั้น) เสถียรดี นี่ก็จำเขาว่ากันมาครับ และที่สำคัญฟรีครับพี่น้องป้องปาย (หมอลำแล้วนะเีนี่ย) ไม่ละเมิดลิขสิทธิ์ครับ ......

           เอาเหตุการณ์ปัจจุบันนิดนะครับ เราไปแอบถามจังหวัด???(อำนาจเจริญมาครับ อ้าวแล้วมาบอกกันแบบนี้จะเรียกว่าแอบได้ไหมครับเนี่ย) ที่ทำ HOSxP-PCU ก่อนเราแล้วได้คำตอบมาว่า ตัวคอมพิวเตอร์แม่ข่าย HOSxP-PCU เดิมเป็น Windows XP กำลังจะเปลี่ยนมาเป็น Linux ทั้งจังหวัดแล้วครับ เหตุผลคงไม่ต้องถามนะครับว่าทำไมถ้าสิ่งที่ทำดีอยู่แล้วคงไม่เปลี่ยนไปใช้ตัวอื่นหรอกครับ หลักๆ ก็ปัญหาไวรัสคอมพิวเตอร์นั่นแหละครับ จังหวัดเลย เราก็จึงอยากจะให้ รพ.สต.ทุกแห่งในจังหวัดที่จะทำแบบเครือข่าย(คีย์หลายๆเครื่องช่วยกัน) ให้ใช้ OS เป็น Linux นะครับ เป็นตัว CentOS 5.3 แต่ถ้าเป็นเครื่องรุ่นใหม่ๆใช้ CentOS 5.5 นะครับ เพราะเครื่องรุ่นใหม่ๆ CentOS 5.3 ไม่รู้จักดีพอครับประมาณว่าหา driver ให้ไม่ได้ครับ

          แต่ถ้าหากพื้นที่ยังไม่สามารถหาเครื่องคอมพิวเตอร์ใหม่มาตั้งเป็นเครื่องแม่ข่ายได้ ก็ให้ใช้เครื่องเดิมที่เป็น Windows นั่นแหละครับมาทำไปก่อน ตามที่เราได้แลกเปลี่ยนเรียนรู้กันในหลักสูตร Admin (Admin แบบไทเลยนั่นแหละครับ) ทำตามนั้นเลยนะครับ แล้วลงมือใช้งานไปก่อนพร้อมเมื่อไหร่ก็แค่ BackUp ข้อมูลไว้ แล้วก็มา Restore บน Linux ก็เป็นอันเสร็จพิธีครับ ใช้งานต่อได้เลย

          เมื่อวาน สสอ.ภูกระดึง นำ server แท้ๆมาพร้อมกับ admin ประจำอำเภอ มาขึ้นระบบที่งานไอซีที ทีมงานติดตั้งให้และนำกลับไปใช้งานได้แล้วครับ ส่วนเรื่องสเปคของเครื่อง server ลืมจดสเปคเครื่องไว้ อิอิ หากได้สเปคมาแล้วจะมาแจ้งให้ทราบครับ ถ้า สสอ.ภูกระดึง จะเข้ามาคอนเฟิร์มสเปคให้ด้วยก็เป็นประโยชน์กับแ่ห่งอื่นๆ นะขอรับกระผม